Dantzari Dantza, Makil dantza. Abadiño, 2001

Durangaldeko herrietan (Abadino, Berriz, Garai, Iurreta, Izurtza eta Mañarian) herriko jaiak hurreratzen direnean, gazteak Dantzari Dantza prestatzen hasten dira. Bezperan, zuhaitz bat jartzen dute enparantzan, Donienatxa izeneko arbola, eta azkeneko entsegua egiten dute. Jaietan, prozesioa edo kalejira egiten dute, agintariekin batera eta banderarekin, eta azkenean enparantzan aritzen dira dantzan. Agintariena deritzon dantzarekin hasten dira (agintariei agurra), herriko bandera airean harat-honat erabiliz. Ondorik, tartekatu egiten dituzte erremintarik gabeko dantzak (Zortzinangoa, Banangoa, Binangoa eta Launangoa) eta ezpatak edo makilak erabiltzen diren dantzak (Ezpata Joko Txikia, Ezpata Joko Nagusia, Makil Jokoa). Amaitzeko, ezpatak erabiltzen diren Txontxongiloa dantzatzen dute; dantza horretan, dantzarietako bat altxatu egiten dute, eta beste dantzariak haren inguruan ibiltzen dira, ekinean.

En los pueblos del Duranguesado (Abadino, Berriz, Garai, Iurreta, Izurtza y Mañaria), al acercarse las fiestas patronales, los jóvenes comienzan a preparar la Dantzari Dantza. La víspera colocan un árbol en la plaza, conocido con el nombre de Donienatxa, y realizan el último ensayo. Durante las fiestas realizan la procesión o pasacalles, junto a las autoridades y la bandera, para acabar bailando en la plaza. Comienzan con Agintariena o saludo a las autoridades, ondeando la bandera local. Seguidamente, intercalan diferentes números de danza sin herramienta – Zortzinangoa (de a ocho), Banangoa (de a uno), Binangoa, (de a dos) y Launangoa (de a cuatro)- con los números en los que se usan espadas o palos -Ezpata Joku Txikia, Ezpata Joku Nagusia, Makil Jokua-. Finalizan con Txontxongiloa, baile con espadas, donde uno de los dantzaris es alzado mientras los demás realizan una serie de evoluciones alrededor.